O‘zbek ayollari, Toshkent, 1924 yil; Arxiv suratlari.

Arxiv suratlarida ko‘zini past tutgan ayollar o‘rnini kameraga tikilgan ishonchli nigohlar egallaydi. Har bir davr o‘z izini qoldiradi — matoda, naqshda, siluetda. Bu izlar orqali o‘zbek jamiyatidagi ayol obrazi shakllanadi. O‘zbek moda tarixi — bu madaniy xotira bo‘ylab sayohat, har bir libos esa xalqning o‘z haqida yozgan tirik sahifasi. U o‘quvchini vaqt va o‘zgarishlar orasidan o‘tishga chorlaydi.

1920-yillarda “hujum” harakati davrida parandjilar ommaviy ravishda yechilgan va yoqilgan — bu eski dunyo bilan xayrlashish ramzi edi. 1990-yillarda esa ko‘chalarda turli xil matolar, chaqnoq liboslar va oddiy ro‘mollar paydo bo‘ldi — beqarorlik va yangi yo‘llarni izlash davrining belgisi sifatida. Bugun esa o‘zbek ayolining kiyimi qadimiy adras bilan zamonaviy yevropacha siluetni birlashtirishi mumkin.

O‘zbekistonda moda hech qachon faqat mato yoki fason haqida bo‘lmagan. U har doim o‘zgarishlarni aks ettirgan, jamiyatning ayolga bo‘lgan munosabatini ko‘rsatgan, kuch va madaniyat o‘rtasidagi bahs sahnasiga aylangan. XIX asrda kiyim faqat yuzni emas, balki ayolning jamiyatdagi o‘rnini ham yashirar, uni an’ana va oila posboni sifatida namoyon etar edi.

Nabirasi esa allaqachon jinsi shim bilan atlas xalatni qo‘shib kiyib, kiyim orqali o‘z erkinligini, o‘z avlodi manfestini namoyon etadi.

Yana bir necha o‘n yillar o‘tib, uning qizi bozordan olingan yorqin sintetik matodan tikilgan turkcha ko‘ylak kiyadi — arzon, ammo chaqnoq. O‘sha vaqt uchun bu ko‘ylak isyon, o‘zgarish ramzi bo‘lib yangraydi.

Yarim asr o‘tib, xuddi shu ko‘chada boshqa qahramon ayol yuribdi. Uning yechimi oddiy — fabrikada tikilgan ko‘ylak, qo‘lida kitoblar, ko‘zida shoshilish va umid. U pedagogika institutiga darsga kechikib borayotgan bo‘lishi mumkin. Paranji o‘rniga — ochiq nigoh, sukut o‘rniga — yangi imkoniyatlar olamida o‘z ovozini izlayotgan xotin-qizning kuchi.

Tasavvur qiling: hovlida 1920-yil. Samarqandning toshko‘chalarida og‘ir paranjiga o‘ralgan ayol sekin ilgarilab bormoqda. Har bir qadami — issiq havoda yangrayotgan beovoz qichqiriqdek, har bir qatlami — asrlar davomida yashab kelayotgan an’analar soyasi kabi. Yuzi yopiq, va u go‘yo o‘zi bilan birga ko‘p avlodlarning sukutini ham olib borayotgandek.

"Toshkentdagi o‘zbek ayoli". 1873 yil. Hajmi – 36 x 26.
Joylashuvi: Davlat Tretyakov galereyasi, Moskva.
Surat manbasi: Tretyakov galereyasi sayti.

Qatlamma-qatlam bu kiyim madaniyati to‘qimachilik uslubi, rang ramzlari, bosh kiyim shakllari va pardalarning ma’nolari orqali shakllangan madaniy kodni ifodalar edi. Aynan shu an’ana keyingi asrda katta o‘zgarishlar, mafkuraviy kurashlar va yangi ma’nolar uchun zamin yaratdi.

Koloniya va sovet hokimiyatidan oldingi ayol kiyimi ko‘p qatlamli madaniy hodisa edi. U tashqi ko‘rinishdan tashqari, ma’naviy kod sifatida ishlagan — u orqali jamiyatdagi maqom, sharaf, axloq va birlik haqidagi tushunchalar uzatilgan.

Vereshagin o‘z yozuvlarida Markaziy Osiyo ayollarining ahvolini qattiq tanqid qilgan, ularning taqdirini “Turkiya yoki Erondagi opalaridan ham g‘amginroq” deb ta’riflagan. U ayollar huquqsizligi, paranji majburiyati va negah qiymatini so‘zsiz rad etgan. Etyudda tasvirlangan parandja alachi matodan tikilgan, ko‘k rangli, orqasiga tashlangan qalbakӣ yenglari va ot jundan to‘qilgan qora chachvon bilan bezatilgan. Bu kiyim Turkiston shaharlarida keng tarqalgan bo‘lib, u vaqtda ayollarning yopiq va sukutdagi hayotining ramziga aylangan.

Uning “Toshkentdagi o‘zbek ayoli” nomi bilan tanilgan asari (1870-yillar) “Turkiston seriyasi”ga kirgan bo‘lib, o‘sha davr ayol kiyimini ko‘rsatuvchi nodir badiiy hujjat hisoblanadi. Qat’iy an’analar tufayli Vereshagin ayolni to‘g‘ridan to‘g‘ri model sifatida tasvirlay olmagan, ehtimol u sayohat paytida tezkor etyud chizgan va keyinchalik Myunxenda asarni yakunlagan. Etyudda saman devor orqali yurgan paranji kiygan ayol tasvirlangan. Quyosh nurlari devorni yoritib turibdi, ayolning suyaq silueti esa sukut va yopiqlik muhitini yaratib turadi.

Bu davrdagi ayol kiyimini o‘rganishda eng muhim manbalardan biri — vizual hujjatlar. XIX asr oxiridagi suratlarda paranji kiygan ayollar, bayram sahnalari va shahar ko‘chalari aks etgan. Biroq eng ta’sirli tasvir — rassom Vasiliy Vereshaginning asarlarida.

Biroq bu amaliyot butun hudud bo‘ylab bir xil emas edi. Masalan, Farg‘ona vodiysida ayollar yorqin matolar va murakkab ikat naqshlarini afzal ko‘rgan, Buxoroda esa kiyimlar ko‘proq so‘ngin, qattiq qoidalarga mos bo‘lgan. Shu tariqa, kiyim nafaqat oila yoki maqom, balki hududiy mansublik belgisiga aylangan. Matoga, rangga va kroyu qarab, ayol qayerlik ekanini anglash mumkin bo‘lgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi etnografik yozuvlarda Buxoroda paranji va chachvon eng ko‘p tarqalgan va eng qattiq talab qilinadigan kiyim turi sifatida qayd etilgan, boshqa hududlarda esa talablar ancha yumshoq bo‘lgan.

Ayollar kiyimi bir necha qatlamdan iborat bo‘lgan: ostidan engil ko‘ylak va shalvar, ustiga esa uzun xalat kiyilgan. Bayram kunlarida esa bezakli, rang-barang nakidkalar qo‘shilgan. G‘olov kiyim va paranji eng muhim qismlardan biri bo‘lgan. Qattiq to‘qilgan paranji ko‘pincha chachvon bilan birga kiyilgan — bu yuzni to‘liq yopar, ayolning shaklini yashirardi. U faqat diniy ramz emas, balki jamiyatdagi odob va oila sha’nining belgisi hisoblanardi. Buyuk Britaniya sayyohi Lord Kerzon o‘z yozuvlarida shunday degan edi: “Men dunyoda Buxoro ko‘chalaridagi ayollarning sukutda harakatlanishidan ko‘ra g‘aroyib va g‘amgin manzarani boshqa yerda ko‘rmaganman.”

Margilan — Farg‘ona vodiysining asosiy ipak to‘qish markazi sifatida tanilgan. U yerda ustalar avloddan avlodga sirli bo‘yoqlar, naqshlar va to‘qish usullarini o‘tkazib kelgan. Har bir ip, har bir rang o‘z ma’nosini olib yurar — suv, barokat, yovuzlikdan himoya.

Har kunlik hayotda mato va naqshlar katta ahamiyatga ega bo‘lgan. Shaharlar va hunarmandchilik markazlarida ipak va yarim ipak matolar qadrlangan: ikat uslubidagi adras, yaltiroq atlas va oltin yoki kumush iplar bilan bezatilgan banoras. Bu materiallar nafaqat go‘zallik, balki oilaning farovonligini ham ko‘rsatardi.

O‘zbekistondagi ayollar kiyimining tarixi — faqat mato yoki kiyim tikish haqida emas. Bu butun madaniyat qatlami bo‘lib, u yerda oila an’analari, jamiyat qoidalari va diniy tushunchalar chambarchas bog‘langan. Koloniya ma’muriyati aralashuvidan va sovet islohotlaridan avval kiyim faqat tanni yopish uchun emas — u ayolning kelib chiqishi, maqomi va dunyoqarashini ifoda etardi.

Koloniya va sovet hokimiyatidan oldin

"O‘zbek madonnasi", 1930-yillarning o‘rtalari.
Surat muallifi: Maks Zaxarovich Penson.

Aleksandr Volkov (1886–1957). Nomi: Talabalar. Sana: 1935 yil. Hajmi: 120 sm x 160 sm. Manba: Qoraqalpog‘iston ASSR Davlat san’at muzeyi. Moskva, “Sovetskiy xudojnik”, 1976 yil. Illustratsiya №118.

Rangtasvir, fotografiya va plakat bu o‘zgarishni aniq aks ettirdi: yopiq, sukutli qiyofadan — ochiq, faol va universal sovet ayoli obrazigacha. Shu tarzda kiyim yana tarix tiliga aylandi — jamiyat o‘z ideallari va kelajagi haqida gapiradigan ifodali vositaga.

Sovet davri O‘zbekistonda ayollar modasining keskin transformatsiyasi bo‘ldi. Paranji asta-sekin fabrikada tikilgan ko‘ylakka, qimmatbaxo ipaklar esa sits va byazga, individual naqshlar esa standartlashgan ornamentlarga o‘rin bo‘shatdi.

Ayollar kiyimi endi faqat kundalik ehtiyoj emas, balki jamiyat ramziga aylandi. U shaxsiylikni emas, balki umumiylikni, jamoaviylikni ifodalardi. Oddiy matolar va bir xil siluetlar nafaqat zeb-ziyod va tabaqaviy tengsizlikdan voz kechishni, balki “eski urf-odatlar”ni ham ortda qoldirishni anglatardi. Yagona ayol qiyofasi shahar va qishloq, boylik va kambag‘allik, o‘tmish va kelajak o‘rtasidagi chegarani yo‘qotish uchun xizmat qilgan.

Fotografiya ham bu jarayonda muhim rol o‘ynadi: Maksim Penson yaratgan «o‘zbek madonnalari» nomi bilan mashhur seriya — bolalarini bag‘riga bosgan yoki to‘quvchilik stanoklari ortida ishlayotgan ayollar surati — yangi ayol qiyofasining ramziga aylandi. 1930-yillar o‘rtalarida olingan bu suratlar o‘z davrining eng tanish vizual obrazlaridan biri bo‘ldi. Shu bilan birga, ularning keyingi taqdiri va xalqaro miqyosdagi bahosi hanuzgacha turlicha talqin qilinadi.

Sovet davri rassomlari va fotograflari yangi ayol obrazini shakllantirishda muhim rol o‘ynadi. Agar XIX asrda Vereshagin parandjili ayollarni tasvirlagan bo‘lsa, endi Aleksandr Volkov, Ural Tansiqboyev va Chingiz Axmarov asarlarida yangi qahramonlar — shogird qizlar, to‘quvchilar, kolxoz ayollari paydo bo‘ldi. Ular ochiq yuz bilan, oddiy fabrika ko‘ylagi va kosinkada tasvirlangan, bilimga, mehnatga va jamoaviy hayotga qadam qo‘ygan yangi avlod ramzlariga aylandi.

Bu ornamentlarda xalq uslubi sezilardi, lekin ular standartlashtirilib, ommaviy ishlab chiqarish talablariga moslashtirilgan edi. Xalat ayollar garderobida saqlanib qoldi, ammo uning qiyofasi o‘zgardi — yengi tikilishi ancha oddiylashdi, paxtadan tikilar, va bayram kiyimi emas, kundalik ish kiyimiga aylandi. Shaharlarda bu jarayon tez kechdi, qishloqlarda esa an’anaviy shakllar uzoqroq saqlandi.

Ko‘ylaklar to‘g‘ri yoki yengil pritalenniy siluetda, bezaksiz, qo‘llanish uchun qulay shaklda tikilardi. Paranji o‘rnini kosinka egalladi — u ham iffat ramzi bo‘lib qoldi, lekin endi diniy emas, sotsialistik ma’noda.


Industrializatsiya jarayoni bu o‘zgarishlarni tezlashtirdi. 1930-yillardan boshlab Toshkent, Farg‘ona va Samarqandda to‘qimachilik fabrikalari ochildi. Ular arzon, geometrik yoki gulli naqshli paxta matolar ishlab chiqara boshladi.

Dastlabki “sovet moda”sida asosiy maqsad oddiylik va amaliylik bo‘lgan. Adras va atlas kabi an’anaviy matolarni paxtadan tikilgan fabrika mahsulotlari — sits va byaz almashtira boshladi.

Xalq klublari va ayollar maktablarida ayollarga savodxonlik, tikish, gigiyena va “yangi turmush” asoslari o‘rgatildi. Shu yerlarda ilk moda namoyishlari ham o‘tkazildi — yubka, ko‘ylak va oddiy bluzkalar bilan, yevropacha, lekin sovet uslubida.

1920–1930-yillarda ayollar ozodligi harakatida asosiy rolni “jenotdel”lar — partiya huzuridagi maxsus ayollar bo‘limlari o‘ynadi. Ular orqali ma’rifat va agitatsiya ishlari amalga oshirildi.

1927 yil 8 mart — Xalqaro xotin-qizlar kunida Andijonda chachvonlarni yoqish marosimi. Surat: Buyuk Sovet Ensiklopediyasi.

Shu davr fotosuratlarida “oldin” va “keyin” juda ta’sirli ko‘rinishida aks etgan — bir tarafda paranji kiygan ayollar, ikkinchi tarafda esa yevropacha ko‘ylakdagi quvnoq qizlar. Xamzaning fojiali o‘limi — islohotlarga qarshi chiqqanlar qo‘lidan halok bo‘lishi — bu jarayonning dramatik ahamiyatini yanada kuchaytirdi.

Bu satrlar mafkuraviy kurashni poetik da’vatga aylantirdi. Toshkent, Samarqand va Buxoro maydonlarida ayollar ommaviy ravishda parandjilarini yechib tashlagan sahnalar tarixdagi mislsiz madaniy so‘nishni ifodaladi.

Uning misralarida yangi hayotga chaqiriq yangrardi:
“Chimmat zulmatidan, oydek porla yuzing bilan, Qorong‘u hayotdan chiq, tongday yorug‘ bo‘l!”

Shoir go‘zallik va iffatning eski ramzlarini yangi qadriyatlar bilan almashtirdi — ilm, bilim va ijod bilan: “Ko‘zga surma emas, ilm nurini ol, San’at, fan saroylariga kir, barchaga go‘zal bo‘l!”

Bu davrda Xamza Hakimzade — eng faol mafkuraviy peshqadamlardan biri bo‘lgan. U she’rlar, pyesalar va maqolalar orqali ayollarni “chimmatdan chiqishga”, “yuzini ochishga” va “qulflangan zanjirlarni sindirishga” chorlardi.

O‘zbekistonda ayollar kiyimi tarixidagi burilish nuqtasi 1920-yillar ikkinchi yarmida yuz berdi. Sovet hokimiyati “Sharq ayollarini ozod qilish” shiori ostida katta ma’naviy va madaniy kampaniyani boshladi. Bu harakatning ramzi sifatida 1927 yilda “hujum” deb atalgan jarayon boshlandi — ya’ni ayollar ommaviy ravishda parandjilarini yechib tashlab, yangi hayotga qadam qo‘ydilar.

Garderobdagi inqilob

Nemis fotografi Ernst Klyugening
shaxsiy arxividan olingan surat, 1990 yil.

O‘zbekistondagi 1990-yillar va 2000-yillar boshi — moda davlat ramzidan shaxsiy tanlov, tirikchilik va tajriba maydoniga aylangan davr bo‘ldi. Import sintetiklari, diniy motivlarning qayta jonlanishi va ilk mahalliy moda ko‘rgazmalari mustaqil mamlakatda milliy uslub izlanishining asosini yaratdi.

1990-yillar boshida to‘liq islomiy kiyim (masalan, abay yoki hijob) hali ommaviy bo‘lmagan bo‘lsa-da, oddiy ro‘mollar va siqiqroq siluetlar tobora ko‘paya bordi, ayniqsa Toshkent va viloyat markazlarida. Kamtarlik va yorug‘lik o‘rtasidagi bu ziddiyat butun o‘n yillikning metaforasiga aylandi: kiyim yana shaxsiy ifoda vositasi bo‘ldi — lekin bu ifoda iqtisodiy tanqislik, diniy qayta tiklanish va global import oqimlari bilan shakllandi.

O‘sha davrdagi suratlar va reportajlar keskin vizual kontrastni namoyon etadi: bir prilavka yonida — oddiy ro‘mol va paxta xalat kiygan ayol, uning qarshisida esa payetka bilan bezatilgan turk ko‘ylagidagi yosh qiz. Shaharlarda bora-bora yopiqroq kiyim kiygan ayollar ko‘paya boshladi — uzun qorong‘i ko‘ylaklar va sochni qisman yoki to‘liq yopuvchi ro‘mollar orqali diniy ruhning kundalik hayotga qaytishi ko‘zga tashlandi.

Shu harakatning dastlabki vakillaridan biri Lali Fozilova bo‘lib, u 1990-yillar o‘rtasida o‘z atelyesini ochdi. U o‘z missiyasini “Markaziy Osiyoning an’anaviy badiiy merosini zamonaviy modaga moslashtirish” deb ta’riflardi — ya’ni import matolar va yevropacha qirimni milliy estetika bilan uyg‘unlashtirish. Bu tashabbuslar hali xususiy va mahalliy ko‘lamda bo‘lsa-da, mustaqil o‘zbek modasining kelajak poydevorini yaratdi.

Bu davrda modaga tuzilganlik va tashkilotchilik kiritish urinishlari ham boshlandi: 1990-yillar o‘rtalari va oxirida Toshkentda kichik miqyosdagi moda namoyishlari o‘tkazila boshlandi — ular ko‘proq mehmonxonalar yoki madaniyat uylarida o‘tkaziladigan “moda kechalari”ga o‘xshardi.

Nemis fotografi Ernst Klyugening
shaxsiy arxividan olingan surat, 1990 yil.

Katta yoshdagi avlod odatdagidek paxta ro‘mollar va kamtar xalatlar kiyishda davom etdi, yoshlar esa yaltiroq sintetik ko‘ylaklar va “bayramona” kostyumlarni afzal ko‘rdi — noaniqlik davrida ajralib turish xohishi o‘zini namoyon qilishning ijtimoiy usuliga aylandi. Xotiralar to‘plamida shunday deyiladi: “Kiyim zerikishi yoki modadan chiqishi mumkin emas edi — uni faqat kiyib bo‘lmaguncha kiyishardi”.

Ilgari “bayramona” sanalgan — yaltiroq matolar, payetka va yorqin poliesterdan tikilgan — kiyimlar kundalik hayotning bir qismiga aylandi. Ayollar ularni endi to‘yga yoki tantanaga emas, balki ko‘chada, bozorda va har kunlik ishlarida kiyishardi. Fabrikalar esa tanazzul davrida import oqimi bilan raqobatlasha olmay qoldi.

Bu yillarda ayollarning tashqi qiyofasi odatiy kamtarlik va ko‘zga tashlanish istagi o‘rtasida bo‘ldi.

Toshkent va viloyat bozorlarida turk va yaqin sharq liboslari tezda o‘z o‘rnini topdi. Vaqt o‘tishi bilan prilavkalarda xitoy mahsulotlari ham ko‘paydi — arzon ko‘ylaklar, kostyumlar, matolar va poyabzallar, ular sovettіk yengil sanoat qoldiqlarini to‘ldirib, bozorni egallay boshladi.

Rossiyada ko‘proq bo‘sh do‘kon tokchalari va yangi narsa sotib olishning imkonsizligi haqida gapiriladi, O‘zbekistonda esa bu xotiralar boshqacharoq. O‘sha yillarni eslaganlar: “Narsalarni o‘sha paytda o‘zimiz tikishga yoki arzon sintetik matolarni bozordan olishga to‘g‘ri kelardi”, deyishardi. Shuning uchun ham bozor — turk, Yaqin Sharq va tobora ko‘payib borayotgan xitoy tovarlari bilan — garderobni yangilashning asosiy manbai bo‘lib qoldi.

1991 yilda SSSR parchalanishi O‘zbekiston uchun ulkan ijtimoiy va iqtisodiy so‘qqini anglatdi — moda esa bu voqeaga javobni darhol berdi. Tanqislik va inflyatsiya sharoitida garderob endi hayotning rejali qismi bo‘lmay qoldi: nima kiyish — nima “topish” mumkinligiga bog‘liq bo‘ldi. “Topish” so‘zi o‘sha yillarda faqat sotib olishni emas, balki butun tanqislik sharoitida zarur narsani qo‘lga kiritishni anglatardi.

Tanqislik va yorug‘lik: parchalanish davri modasi

2000–2010-yillar ayollar modasi uchun modernizatsiya va an’anani uyg‘unlashtirish davri bo‘ldi: «yangi ayol» zamonaviy ko‘rinishga ega bo‘lsa-da, uning uslubida madaniy va diniy ildizlar saqlanib qoldi.

Aynan shu muvozanat keyingi bosqich uchun asos bo‘ldi: 2010–2020-yillarda o‘zbek moda sohasi jahon tendensiyalariga faol qo‘shila boshladi, ilgari orttirilgan tajriba — zamonaviylik va an’anani uyg‘unlashtirish mahorati — asosida milliy uslubni global sahnaga olib chiqdi.

parvarishli ko‘rinish, zamonaviy fasonlar, kosmetika, aksessuarlar va brendlarga e’tibor. Ikkinchi tomondan, an’ana ta’siri saqlanib qoldi: ayollardan hanuz ham kamtarlik va oilaviy qadriyatlarga hurmat kutiladi.

Bu kiyimda ham namoyon bo‘ldi — ko‘pchilik uzun ko‘ylaklar, yopiq siluetlar va yengil ro‘mollarga ustuvorlik berdi, ammo moda tendensiyalariga rioya qilib, zamonaviy mato, fason va ranglarni tanladi.

Desyatillikning asosiy natijasi — «yangi o‘zbek ayoli» obrazining shakllanishi bo‘ldi. Bir tomondan, ommaviy madaniyat va globallashuv go‘zallik me’yorlarini belgiladi:

Masshtab jihatidan kichik bo‘lsa-da, bu tashabbuslar modaga faqat kundalik amaliyot sifatida emas, balki madaniy siyosatning bir qismi sifatida qarash imkonini yaratdi.

Bu madaniy jarayonlar fonida ilk mahalliy tashabbuslar paydo bo‘ldi — Toshkent va boshqa shaharlarda kichik miqyosli moda festivallari va kiyim namoyishlari o‘tkazila boshlandi. Ularning ayrimlari milliy kiyimni zamonaviy talqinda ko‘rsatishga, keyinchalik esa xalqaro moda maydoniga chiqishga qadam sifatida ko‘rildi.

Rayhon G‘aniyeva (1), Dilnoza Qo‘bayeva (2), Shaxzoda (3) (Zilola Musayeva) — mashhur o‘zbek san’atkorlari.

Erkak ijrochilar ham o‘ziga xos uslub yaratdi: charm kurtkalar, djinsilar, yarqiroq kostyumlar — yevropacha glyanes va milliy uslub uyg‘unlashgan.

Shu bilan birga, 2000-yillar o‘zbek seriallari qahramonlari ham modali ko‘rinishda namoyon bo‘lib, shahar kontekstida yangi fasonlar va aksessuarlarning ommalashishiga hissa qo‘shdi.

Milliy pop-madaniyat ham moda yo‘nalishlarini shakllantirishda katta rol o‘ynadi. 2000-yillarda o‘zbek estradasi yuksalish davrini boshdan kechirdi: yangi videokliplar televideniyeda namoyish etilar, DVD orqali tarqalardi. Shaxzoda, Lola Yuldasheva va Rayhon kabi xonandalarning sahna obrazlari yoshlar uchun go‘zallik me’yoriga aylandi — uzun yaltiroq ko‘ylaklar, jasur fasonlar, yorqin guldoraklar va murakkab soch turmaklari nafaqat sahnada, balki hayotda ham ilhom manbai bo‘ldi.

Shu yo‘sinda moda «demokratlashdi» — uslub endi faqat elitaga xos emas, balki shahar aholisi orasidagi kundalik suhbat mavzusi ham bo‘ldi.

Internetning 2000-yillar o‘rtalaridan ommalashishi bu ta’sirni yanada kuchaytirdi: forumlar va dastlabki ijtimoiy tarmoqlar orqali odamlar ko‘rganlari haqida muhokama qilish, rasmlar almashish va hali qo‘l yetib bormaydigan brendlar haqida bilish imkoniga ega bo‘lishdi.

2000-yillar boshida televideniye O‘zbekistonda yangi uslublarning asosiy targ‘ibotchisiga aylandi. Sputnik kanallari va videoprokatlar xorijiy seriallarga keng yo‘l ochdi: shahar yoshlari faol ravishda turk seriallarini — «Kurtlar Vadisi» («Bo‘rilar vodiysi»), «Asi» kabilarni ko‘rar, keyinchalik esa koreys seriallari ham ommalashdi.

Globallashuv va o‘zlikni izlash davridagi moda

Zara do‘koni, Tashkent City Mall. Foto: ochiq manbalardan.

Bu jarayonni vizual jihatdan ham kuzatish mumkin: sovet davrining qora-oq rasmlaridagi qat’iy formalar asta-sekin rangli, jonli suratlarga aylanmoqda. Bu evolyutsiya jamiyat yo‘lini yaqqol namoyon etadi — sovet davridagi bir xil kiyimlardan tortib, bugungi kundagi rang-barang uslublar palitrasigacha, o‘nlab turli estetikalar bir vaqtning o‘zida mavjud.

Bu yo‘lning mantiqiy kulminatsiyasi sifatida yaqinda bo‘lib o‘tadigan Alta Moda Italiana in Tashkent tadbiri hisoblanadi — O‘zbekistonning xalqaro moda sahnasidagi yangi bosqichini ramziy ifoda etadigan voqea.

J.Kim — Markaziy Osiyo estetikasini minimalizm va avangard shakllar bilan uyg‘unlashtirib, an’anani global madaniyatning bir qismiga aylantiradi. Bularning barchasi O‘zbekistonda yangi moda ekotizimini shakllantirmoqda, bu yerda xalqaro va mahalliy yo‘nalishlar raqobatchi emas, balki bir-birini to‘ldiruvchi omillar sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Zamonaviy o‘zbek obrasiga aniq bir chegara qo‘yish qiyin — bugun uslub to‘liq erkinlik ramziga aylangan. Odamlar an’anaviy adras liboslarini ham, zamonaviy yevropacha siluyetlarni ham erkin tanlay oladilar. Ayollar va erkaklar o‘z uslublarini mustaqil yaratishmoqda — sharqona matolarni g‘arbona kroј bilan uyg‘unlashtirib, madaniy kodlar bilan o‘ynashmoqda. Natijada, muayyan an’ana doirasiga sig‘maydigan, faqat O‘zbekistonga xos noyob uslublar vujudga kelmoqda.

So‘nggi yillarda mahalliy dizaynerlar va brendlar ham o‘z so‘zini tobora qat’iyroq ayta boshlashdi — ular milliy an’analarni zamonaviy shakllar bilan uyg‘unlashtirishga intilishmoqda. Ular orasida: LALI — ayollar uchun nafis va zamonaviy siluyetlar yaratib, o‘zbek zargarlik va mato an’analarini ilg‘or dizayn bilan uyg‘unlashtiradi; The Mato — an’anaviy adras matosidan foydalanib, zamonaviy uslubdagi kiyimlar tikib, milliy hunarmandchilikni zamonaviy estetika bilan bog‘laydi; Bibiona — bolalar uchun haute couture (oliy moda) yo‘nalishida ishlab, milliy naqsh va g‘oyalarni yangi ko‘rinishda ifodalaydi;

Yosh avlod uchun bu — dunyo miqyosidagi trendlarga kirish ramzi: Parij yoki Istanbuldagi tengdoshi kiygan kiyimni kiyish imkoniyati kundalik hayotning bir qismiga aylandi. Onlayn-do‘konlar va ijtimoiy tarmoqlar orqali moda endi faqat podiumlardan emas, balki smartfon ekranlaridan ham kirib kelmoqda — bu esa modani shahar hayotining ommaviy va doimiy muhokama qilinadigan qismiga aylantirdi.

Biroq bu rivojlanish faqat tayyor yechimlarni import qilish bilan cheklanmaydi.

Bugungi kunda O‘zbekiston moda sohasida sifat jihatidan yangi bosqichni boshdan kechirmoqda. Bu jarayon globallashuv va raqamli texnologiyalar bilan yaqin bog‘liq. Hozirgi hayot tarzida mass-market brendlari — Zara, H&M, Mango kabi dunyoda tanilgan markalar — tobora kattaroq ta’sirga ega bo‘lmoqda. Ular savdo markazlari, onlayn bozorlar va yetkazib berish xizmatlari orqali keng omma uchun yetarlicha foydali va qulay bo‘lib qoldi.

Mass-marketdan Alta Modagacha

Instagram

2017–2025 © O‘zbekiston yangiliklari — Repost.uz. Repost.uz saytidagi materiallardan foydalanish istalgan hajmda, saytga faol havola ko‘rsatilgan holda va manba nomi “Repost.uz” yoki “Репост.уз” tarzida keltirilgan taqdirda ruxsat etiladi. Ta’sischi: “DT MEDIA CO” MCHJ. Manzil: Toshkent shahri, Mirzo Ulug‘bek tumani, Olimlar ko‘chasi, 43-uy.