O‘zbekistonda eng ko‘p ishlatiladigan messenjerlardan biri bo‘lgan Telegram nafaqat muloqot uchun qulay, balki firibgarlar uchun ham tobora keng maydonga aylanib bormoqda. So‘nggi oylar davomida turli shakllardagi firibgarlik holatlari qayd etilmoqda — “arzonga ulgurji mahsulot” taklif qiluvchi soxta guruhlardan tortib, foydalanuvchilarning shaxsiy ma‘lumotlarini o‘g‘irlashga mo‘ljallangan botlargacha.
Haqiqiy holatlar va qo‘llanilayotgan usullar
2025-yil mart oyida Telegram‘da oziq-ovqat mahsulotlarini “arzon ulgurji narxda” sotishni va‘da qilgan jinoyatchilar guruhi aniqlangan. 100 dan ortiq fuqaro oldindan to‘lov qilgan, biroq hech qanday mahsulot yetkazilmagan. Firibgarlar ko‘pincha o‘zini tanish kompaniyalar vakili sifatida tanishtiradi va mavjud bo‘lmagan aksiyalar haqida so‘z yuritadi.
Banklar ham so‘nggi vaqtlarda kredit berish nomi ostida tarqatilayotgan soxta e‘lonlar haqida ogohlantirmoqda. Foydalanuvchilar kanal reklamalari orqali botlarga o‘tib, u yerda karta ma‘lumotlari va SMS kodlarini kiritishga undaladi.
2024-yilda Buxoro viloyatida yana bir holat qayd etilgan — foydalanuvchiga “muhim fayl” yuborilib, uni o‘rnatganidan so‘ng jinoyatchi bank ilovalariga kirish imkoniyatiga ega bo‘lgan va mablag‘larni o‘z hisobiga o‘tkazgan.
Telegram‘da diniy mavzudan foydalanib, ehson yig‘ishni niqob qilgan shaxslar ham uchrab turadi. Ular xayriya maqsadi bilan murojaat qilgandek tuyuladi, ammo keyin hech qanday hisob berilmaydi.
Nega odamlar firibgarlikka uchmoqda?
- Platformaga bo‘lgan ishonch. Ko‘pchilik Telegramni xavfsiz makon sifatida qabul qiladi. Shu sababli har bir xabar yoki taklifga jiddiy e‘tibor bermaydi.
- Ijtimoiy bosim va psixologik hiyla. Firibgarlar “arzon kredit”, “ulgurji narx”, diniy mavzu yoki katta kompaniya nomidan foydalanib, odamlarni ishonchga kiradi.
- Nazoratning sustligi. Bunday sxemalarga qarshi kurashish har doim ham tez kechmaydi, firibgarlar esa bundan ustalik bilan foydalanadi.
- Telegram Ads orqali ommaviy tarqatish. Shubhali bot va kanallar reklama orqali keng auditoriyaga chiqadi.
O‘zingizni qanday himoya qilish mumkin?
- Manbani tekshiring. Har qanday “foydali taklif”ni avvalo rasmiy sayt, telefon yoki boshqa ishonchli manbalar orqali tekshirib ko‘ring.
- Oldindan pul o‘tkazmang. Ayniqsa yangi ochilgan, noma‘lum guruh va kanallarda.
- Botlarga ehtiyotkorlik bilan yondoshuv. Shaxsiy ma‘lumot kiritishdan avval botning haqiqiy ekaniga ishonch hosil qiling.
- Dalillarni saqlang. Xabarlar, skrinshotlar, pul o‘tkazmalari — zarurat bo‘lsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga yordam beradi.
- Rasmiy idoralarga xabar bering. Shubhali holat bo‘lsa, darhol Kiberxavfsizlik markazi, IIV yoki bankka murojaat qiling.
- Yaqinlaringizni ogohlantiring. Ayniqsa internetdan kam foydalanadigan keksalar bunday tuzoqlarga tez uchrashi mumkin.
Telegram‘dagi firibgarliklar tobora yangi ko‘rinishlarga ega bo‘lib bormoqda. Ammo xabardorlik, ehtiyotkorlik va oddiy tekshiruv qoidalariga amal qilish ko‘plab muammolarning oldini oladi. Shubhali kanallar yoki botlar uchraganda, bu haqda boshqalarga ogohlantirib qo‘yish — eng to‘g‘ri yo‘l hisoblanadi.
Ko`proq xabarlar Telegram kanalimizda
Obuna bo`ling
